Zelfzorg voor mantelzorgers: waarom het moeilijk is en tóch moet

Iedereen zegt het: ‘Je moet wel goed voor jezelf zorgen, hè.’ Maar hoe dan? Als jij altijd piketdienst hebt. Als je nooit écht vrij bent. En als jouw afwezigheid betekent dat de zorg daarna alleen maar zwaarder wordt.

Waarom zelfzorg voor mantelzorgers zo ingewikkeld is

Als mantelzorger kun je de zorg niet zomaar loslaten. Want als jij even voor jezelf kiest, wie zorgt er dan voor je partner, je kind, je ouder? En áls je de zorg overdraagt, weet je vaak wat er volgt: meer onrust, meer gedoe. Soms letterlijk de scherven bij elkaar vegen. Dan is het vaak makkelijker om het gewoon zelf te blijven doen.

Daar komt het schuldgevoel nog bij. Het gevoel dat je je naaste in de steek laat. Dat niemand zo goed voor hem of haar kan zorgen als jij. En eerlijk is eerlijk: dat klopt vaak ook. Jij kent je naaste het beste. Jij ziet de signalen van mijlenver aankomen. Maar dit hou je niet eindeloos vol. Zonder herstel pleeg je roofbouw op jezelf. En uiteindelijk zijn jullie daar allebei slechter mee af.

Zelfzorg is geen luxe . Het is een voorwaarde

Zelfzorg is geen wellness. Geen extra taak op je to-dolijst. Het is een voorwaarde om de zorg ook op de lange termijn vol te houden.

Misschien moeten we het woord zelfzorg daarom loslaten. Want dat suggereert dat jij daar ook nog eens alleen voor verantwoordelijk bent.

Wat we eigenlijk bedoelen is: zorgen voor wie zorgt.

En dat kun je niet alleen. Je hebt anderen nodig die de zorg af en toe van je overnemen. Formeel of informeel. Dat is geen teken van zwakte. Dat is verstandig.

Mantelzorgers vragen geen hulp. Maar hebben die wel nodig

Mantelzorgers vragen zelden om hulp. Niet omdat ze het niet nodig hebben, maar omdat vragen energie kost. Of een schuldgevoel oproept. ‘Als ik iets voor je kan doen, laat het maar weten’ helpt dan niet.

Wat wél helpt, is concreet zijn. Denk aan:

• Ik breng je partner elke maandag naar de dagbesteding.
• Ik haal je andere kinderen op woensdagmiddag uit school.
• Ik pas elke maand een avond op, zodat jullie samen weg kunnen.
• Ik neem elke dinsdag jouw late overleg over, zodat jij op tijd naar huis kunt.
• Je mag je werktijden structureel aanpassen, niet tijdelijk.

Boter bij de vis. Geen woorden, maar daden. Dat maakt het verschil.

Een voorbeeld dat ik niet vergeet: de dochter van onze oppas bood ooit aan om samen met haar vriend een weekend bij ons in huis te komen, zodat wij er even tussenuit konden. Dat was geen kleine hulp. Dat was goud.

Formele en informele ondersteuning: gebruik wat er is

Naast steun uit de eigen omgeving zijn er ook formele mogelijkheden. Denk aan respijtzorg, dagbesteding, mantelzorgondersteuning via de gemeente of coaching om je eigen draagkracht te versterken. Veel mantelzorgers weten niet wat er beschikbaar is of vinden de weg ernaar te hobbelig. Maar ook hier geldt: je hoeft het niet alleen uit te zoeken.

Zorgen voor wie zorgt, daar begint het

Zelfzorg voor mantelzorgers is moeilijk. Dat is de realiteit. Maar het is ook noodzakelijk. Voor jou én voor degene voor wie je zorgt.