Wat is het verschil tussen stress, overspannen en burn-out?

Honderdduizenden Nederlanders hebben last van stress. Er wordt veel over gesproken, de kranten staan er vol van en meestal gaat het over de negatieve kanten. Maar stress op zich hoeft helemaal niet negatief te zijn. Sterker nog: stress is gezond.

Huh, wat?

Ja. Stress is gezond. Lees verder en je snapt waarom.

Stress als energiesysteem van je lichaam

Stress is eigenlijk het energiesysteem van je lichaam. Vergelijk het met de energie die je uit een batterij haalt. In je lichaam vinden continu psychologische en biochemische aanpassingen plaats waardoor je meer energie en focus krijgt. Niet alleen in acute situaties zoals vechten of vluchten, maar de hele dag door.

Vanaf het moment dat je opstaat tot je gaat slapen is dat systeem actief. Het zorgt ervoor dat je uit bed komt, je concentreert in het verkeer, die presentatie geeft, je deadline haalt. Ook mentale inspanning activeert je stresssysteem, je hersenen hebben dan simpelweg meer energie nodig. Daarom raak je ook gestrest van een ruzie met je partner, zorgen over geld of problemen met je kind.

Energie aanvullen om gezond te blijven

Stress is een gezonde aanpassingsreactie van je lichaam, waardoor je in staat bent te doen wat je moet doen. Maar net zoals je je telefoon regelmatig aan de oplader legt, moet je ook de energie die je verbruikt weer aanvullen. Het meeste herstel vindt plaats tijdens je slaap, maar ook rusten en ontspannen dragen bij. Zo ben je weer klaar voor nieuwe uitdagingen.

Onvoldoende herstel leidt tot chronische stress

Wat gebeurt er als je na inspanning onvoldoende herstelt? Als je de batterij tussendoor niet oplaadt? Je wordt steeds vermoeider en de batterij loopt verder leeg. Om toch te blijven functioneren, schakelt je lichaam over op een soort noodaggregaat: door extra stresshormonen aan te maken ‘helpt’ je lichaam je aan meer energie.

Op den duur raakt je lichaam zo gewend aan die chronische overdrive dat je steeds slechter tot rust kunt komen. Dat verklaart waarom je niet in slaap kunt komen als je doodmoe in bed ligt. Of waarom je om vijf uur ’s ochtends al weer klaarwakker bent.

Bij chronische stress komt je batterij zelfs helemaal niet meer in het groen, ook niet als je het een paar dagen rustiger aan doet. Alsof er een kink in het kabeltje zit.

Hoe merk je dat je gestrest bent?

Je voornaamste klacht: uitputting. Omdat je continu ‘aan’ staat, heeft je hele lichaam het zwaar te verduren. Herkenbare klachten zijn onder andere: vaker ziek zijn, moeite met concentreren, prikkelbaarheid, slechte slaap, hoofdpijn, stijve spieren en een haperend geheugen.

Het verschil tussen stress, overspannen en burn-out

Functioneer je thuis en op het werk niet meer goed door al die klachten? Dan ben je waarschijnlijk overspannen. Je hebt dan enkele maanden rust nodig voordat je je taken weer kunt oppakken.

Blijf je in de overdrive staan en kom je er niet meer uit? Dan spreken we van een burn-out. Je kunt op een gegeven moment letterlijk niet meer.

Het CSR Centrum legt in een video helder uit hoe een burn-out ontstaat en wat precies het verschil is tussen stress, overspannen en burn-out.